ThS. Phạm Quang Tú: Vinacomin đổ khó khăn cho dân

Thứ Ba, 2/7/2013 | 07:15 GMT+7

(iTin)- “Với bản chất là sở hữu toàn dân, lại ưu ái giao không cho tập đoàn nhà nước, tạo thế độc quyền, thì rõ ràng đã đi ngược lại với xu hướng quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên khoáng sản” - ThS. Phạm Quang Tú - Phó Viện trưởng Viện Tư vấn Phát triển (CODE) phân tích.

Đừng coi người lao động là “chiếc gậy cứu sinh”

PV: - Sau khi xin giảm thuế suất xuất khẩu từ 20% xuống 10% , mới đây Vinacomin lại tiếp tục xin giảm thuế suất xuất khẩu và tăng giá bán than cho ngành điện.  Động thái này của Vinacomin nói lên điều gì, thưa ông? 

ThS. Phạm Quang Tú: - Trong tất cả các văn bản của Nhà nước gần đây, bao gồm Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị, Luật Khoáng sản của Quốc hội và Chiến lược khoáng sản của Chính phủ đều nói rõ, tài nguyên khoáng sản là sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và quản lý. Phải sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả. Hạn chế tối đa và tiến tới hoàn toàn dừng xuất khẩu tài nguyên thô.  

Nếu nhìn từ những quy định và định hướng như vậy thì mục tiêu của việc khai thác tài nguyên này phải theo nguyên tắc đóng góp được cho việc phát triển chung của nền kinh tế đất nước và có lợi cho người dân. Trong bối cảnh đó thì các loại thuế, quy định sử dụng tài nguyên phải được thắt chặt lại, không những không giảm mà còn phải có xu hướng điều chỉnh tăng lên, để chúng ta có thể sử dụng tiết kiệm tài nguyên cũng như tạo ra nguồn thu cho Nhà nước.  

Vì thế, dù chia sẻ với những khó khăn mà Vinacomin đang gặp, tôi vẫn phải nói rằng việc Vinacomin liên tục đề xuất xin giảm thuế từ 20% xuống 10% và lại tiếp tục xin giảm, cũng như động thái giảm thuế xuất khẩu alumin xuống 0% là đang đi ngược lại với xu thế, định hướng sử dụng khoáng sản bền vững ở Việt Nam.

 

ThS. Phạm Quang Tú - Phó Viện trưởng Viện Tư vấn & Phát triển (CODE) 

Mục tiêu của việc khai thác tài nguyên phải theo nguyên tắc đóng góp được cho sự phát triển chung của nền kinh tế đất nước và có lợi cho người dân.

Trong bối cảnh đó thì các loại thuế, quy định sử dụng tài nguyên phải được thắt chặt lại và phải có xu hướng điều chỉnh tăng lên để chúng ta có thể sử dụng tiết kiệm. Tuy nhiên, động thái của Vinacomin cho thấy họ đang đi ngược lại xu thế chung về quản lý, sử dụng tài nguyên khoáng sản ở Việt Nam.

Vinacomin đưa ra lý do xin giảm thuế là để bù lỗ cho giá than bán cho ngành điện... nhưng tôi đồng ý với quan điểm của TS Nguyễn Thành Sơn. Nguyên nhân chính là do thị trường Trung Quốc khắt khe, cắt giảm nhu cầu nhập khẩu, trong khi đó than tốt trong nước đã được khai thác hết chỉ còn nguồn than xấu, khó khai thác, khai thác được doanh nghiệp cũng khó mua, trong khi nguồn tài nguyên đang đứng trước nguy cơ bị cạn kiệt… ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, sự tồn vong của Vinacomin, nên họ mới đưa ra những đòi hỏi vô lý như vậy.

Điều này cho thấy, sự lùng nhùng trong chính sách điều tiết kinh tế chung của Việt Nam. Điều hành kinh tế nửa vời, chưa đi theo xu hướng nền kinh tế thị trường thực sự. Có thể thấy rõ trong câu chuyện Than - Điện - Người tiêu dùng, ai cũng có thể đưa ra lý do để khai thác, làm lợi cho mình, chỉ có người dân là thiệt. Ví dụ than đưa ra lý do giá bán than cho điện thấp phải tăng giá, giảm thuế. Điện lấy lý do giá than tăng phải tăng giá theo.

PV: - Tại sao biết rõ, có giảm thuế, đào than lên Vinacomin cũng không thể bán được cho ai, nhưng Vinacomin vẫn đề xuất xin giảm thuế, tăng giá than. Mục đích của họ là gì, thưa ông?

ThS. Phạm Quang Tú: -  Động thái thực sự là gì thì tôi không dám khẳng định. Nhưng rõ ràng điều này cho thấy vấn đề chung trong quy hoạch, phát triển ngành than và khoáng sản nói chung chưa tiên lượng, chưa dự báo đầy đủ về tình hình sản xuất cũng như nhu cầu tiêu thụ trong và ngoài nước.

Khi xuất khẩu lại phụ thuộc quá nhiều vào một nước, chủ yếu là Trung Quốc (chiếm 80 - 90%), nên chỉ cần một động thái nhỏ của nước này đã khiến Vinacomin phải lao đao. Điều đó cho thấy, định hướng và lập kế hoạch sản xuất của Vinacomin là không tốt. Chính vì vậy, mà chỉ cần có một động thái nhỏ xảy ra lập tức Vinacomin đã bị đẩy vào ngõ cụt.

Đó cũng là lý do buộc Vinacomin phải đệ trình lên những chính sách tự cứu mình, trong khi đó để tự cứu mình thì Vinacomin đã bỏ qua quyền lợi của nhiều người khác mà cụ thể ở đây chính là người dân.

Việc Vinacomin viện dẫn lý do vì nền kinh tế vì người lao động thực chất họ chỉ coi người lao động là cái gậy để bám vào khi chết đuối mà thôi.

PV:- Ông nghĩ sao trước một ngành công nghiệp được xem là mũi nhọn của nền kinh tế, không mất vốn đầu tư nguyên liệu đầu vào, tự đào tài nguyên có sẵn đem bán và thu lãi, nhưng vẫn liên tục kêu ca, xin được giảm thuế, tăng giá để bù lỗ?  

ThS. Phạm Quang Tú: - Chúng ta đã từng đặt kỳ vọng vào những ngành kinh tế chủ chốt của đất nước như EVN, PVN, TKV, nhưng rõ ràng những động thái gần đây cho thấy kỳ vọng đang ngày suy giảm. Họ không chứng minh được vai trò đầu tầu của họ trong nền kinh tế, xã hội của đất nước, mà có nhiều trường hợp lại cho thấy họ đang trở thành gánh nặng cho nền kinh tế xã hội.

Không có lý do gì để Vinacomin đưa ra đề xuất giảm thuế, thậm chí xin giảm bằng 0, trong khi Vinacomin đang được hưởng một đặc quyền, đặc lợi, đó là độc quyền khai  thác tài nguyên có sẵn.

Giảm thuế, tăng giá than… Vinacomin đổ khó cho dân

PV: - Liệu có phải Vinacomin đang muốn lập hàng rào thuế suất xuất khẩu, ép các doanh nghiệp trong nước phải dùng than xấu của Vinacomin với giá cao?

ThS. Phạm Quang Tú: - Vinacomin không thể bắt được các doanh nghiệp mua than của mình với giá cao. Rõ ràng giảm thuế chỉ giúp Vinacomin tạo lợi nhuận trong xuất khẩu. Còn tăng giá than với điện là vì Nhà nước bắt ngành điện phải dùng than của Vinacomin. Như vậy việc tăng giá than cho ngành điện chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến ngành điện. 

Có nghĩa là, nếu động thái này của Vinacomin được chấp thuận, thì sẽ kéo theo giá điện tăng lên và giá điện bán cho người dân cũng sẽ tăng. Như vậy, Vinacomin đang đổ khó khăn sang đầu người dân.

PV: - Và cái bắt tay của 3 “ông lớn” PVN, Vinacomin, EVN sẽ báo trước điều gì, nếu Chính phủ chấp thuận cho Vinacomin tăng giá than? Liệu động thái này của Vinacomin có được coi là phát súng khai màn cho một kế hoạch tăng giá đồng loạt than, điện, gas của cả 3 ông lớn và người dân phải gánh chịu, thưa ông?

ThS. Phạm Quang Tú: - Đây là 3 tập đoàn kinh tế lớn nhất trong ngành năng lượng, họ là những người chi phối ngành năng lượng Việt Nam hiện nay. Việc 3 ông lớn này bắt tay với nhau có thể hiểu theo hai xu hướng.

Một là, họ hoạt động theo đúng trọng trách như chúng ta đã kỳ vọng, đó là anh cả, gánh vác trách nhiệm đầu tầu kinh tế... Nếu như vậy, họ phải đưa ra được những giải pháp chứng minh được điều đó. Nhưng nhìn vào thực tế thì các chuyên gia lại lo ngại theo xu hướng thứ hai nhiều hơn.

Khi 3 ông lớn đã độc quyền trong việc khai thác thuộc lĩnh vực của mình, giờ lại bắt tay với nhau sẽ tạo nên một thế độc quyền lớn hơn trong ngành năng lượng.

Dù chưa thể khẳng định cái bắt tay đó là theo xu hướng thứ nhất hay thứ hai, nhưng sau cái bắt tay đó, động thái đầu tiên của Vinacomin là đề xuất tăng giá than chắc chắn sẽ tạo ra hiệu ứng thị trường tăng giá điện rồi kéo theo ngành năng lượng dầu khí cũng sẽ đề xuất tăng giá gas cung cấp cho nhiệt điện.

Và điều đó đã và đang bắt đầu xảy ra, chứng minh cái bắt tay đó đang đi theo hướng không có lợi cho người tiêu dùng. Khi cả 3 ông lớn này cùng đồng loạt lên tiếng chắc chắn sẽ đẩy Nhà nước vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan” và hậu quả là người dân phải gánh chịu.

Ngược xu thế quản lý khoáng sản toàn dân

PV: - Trong khi than, khoáng sản là tài nguyên có sẵn, thuộc sở hữu toàn dân, nhưng lại được giao cho một đơn vị khai thác, xuất khẩu lấy lãi, còn cái khó lại đổ lên đầu dân. Dân phải chịu. Quản lý như thế có là vi hiến, thưa ông? Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

ThS. Phạm Quang Tú: - Theo Hiến pháp và quy định của pháp luật của Việt Nam, tài nguyên khoáng sản là sở hữu toàn dân, Nhà nước là đại diện chủ sở hữu quản lý. Như vậy, trước hết Nhà nước, với tư cách chủ sở hữu, phải quản lý một cách hiệu quả nhất tài nguyên đó. Vậy thì việc Nhà nước giao cho ai, ai khai thác, phải theo một chu trình rõ ràng, như chúng ta đã nói là đấu giá quyền khai thác khoáng sản.

Với tư cách đại diện chủ sở hữu, đại diện toàn dân, lại ưu ái giao không cho tập đoàn nhà nước, tạo thế độc quyền, thì rõ ràng đã đi ngược lại với xu hướng sở hữu toàn dân về tài nguyên khoáng sản.

PV: - Kịch bản này đã được các nhà khoa học cảnh báo với khai thác boxit của Vinacomin. Theo các chuyên gia kinh tế, Vinacomin đã được Chính phủ quá ưu ái khi được hưởng mức thuế suất 0% đối với xuất khẩu alumin. Ông có thấy thế không?

ThS. Phạm Quang Tú: - Giống như than, boxit cũng là một kịch bản đi ngược lại với bản chất của sử dụng tài nguyên khoáng sản toàn dân. Có lẽ cần phải đặt câu hỏi, vai trò của Vinacomin đối với nền kinh tế ở đâu, khi  họ chỉ lo cho lợi ích của mình, trong khi tài nguyên khoáng sản là sở hữu toàn dân?

PV: - Việc khai thác bừa bãi, lãng phí và chủ yếu xuất khẩu thô nói lên điều gì và hệ quả nhìn thấy trong tương lai được dự báo như thế nào. Ai là người phải chịu trách nhiệm, thưa ông?

ThS. Phạm Quang Tú: - Việt Nam chúng ta đang cố gắng theo tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Phát triển công nghiệp theo hướng này thì đầu vào rất quan trọng. Tuy nhiên, với cách làm như hiện nay, đến khi chúng ta bước vào ngưỡng công nghiệp hóa, hiện đại hóa thì đã hết mất nguồn nguyên liệu khoáng sản đầu vào. Khi đó chúng ta sẽ buộc phải nhập khẩu với giá cao. Và cái giá chúng ta phải trả sẽ không thể lường hết được.

Hiện nay Nhà nước cũng ít nhiều nhận thức được điều đó, nhưng chỉ đạo vẫn chưa thể hiện tính quyết liệt. Kế hoạch nghe thì tốt, nhưng khi triển khai lại không có mốc thời điểm cụ thể, không có tiêu chí cụ thể với từng loại khoáng sản... Như vậy thì có nghĩa là cứ hạn chế khai thác, cho đến lúc hết thì dừng hẳn!

Xin cảm ơn ông!

Hiếu Lam (DVO thực hiện) 

Ý kiến phản hồi(0)
Ý kiến của bạn

Tin mới nhất
Tin cũ hơn
Giá vàng 9999
Tỷ giá
(Nguồn: EXIMBANK)

Thông tin quảng bá